Uống nhiều sữa có gây béo phì ở trẻ em hay không?

Uống nhiều sữa có gây béo phì ở trẻ em là nỗi trăn trở của rất nhiều phụ huynh khi thấy con gia tăng cân nặng nhanh chóng. Lo ngại hàm lượng chất béo và đường trong sữa làm trẻ dư thừa năng lượng, không ít cha mẹ đã tự ý cắt giảm hoàn toàn khẩu phần sữa hàng ngày của trẻ. Tại Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM (VIAM Clinic), các chuyên gia khẳng định sữa không phải là nguyên nhân gây béo phì nếu được sử dụng đúng loại và nằm trong giới hạn khẩu phần 350 – 500ml/ngày theo khuyến nghị y khoa.

Giải mã thắc mắc uống nhiều sữa có gây béo phì

Xét dưới góc độ khoa học dinh dưỡng, việc một đứa trẻ bị gia tăng cân nặng vượt mức xuất phát từ tình trạng mất cân bằng năng lượng toàn cơ thể, chứ không do một loại thực phẩm đơn lẻ nào quyết định. Sữa là thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng, cung cấp canxi, protein, vitamin D và các vi chất thiết yếu cho sự phát triển chiều cao và hệ xương của trẻ.

Hàm lượng calo và đường tự nhiên trong các loại sữa

Trong 100ml sữa tươi nguyên chất không đường cung cấp khoảng 62 – 65 Kcal, chứa 3,2 – 3,5g chất béo và 4,8g đường tự nhiên (Lactose). Đường Lactose là dòng đường đôi có chỉ số đường huyết thấp, tiêu hóa chậm và không kích thích quá trình tích lũy mỡ nhanh chóng như các loại đường tinh luyện.

Nếu trẻ uống trong khoảng 350 – 500ml sữa tươi nguyên chất mỗi ngày, tổng năng lượng nạp vào từ sữa chỉ dao động từ 220 – 325 Kcal. Mức năng lượng này hoàn toàn cân đối, chỉ chiếm khoảng 20 – 25% tổng nhu cầu năng lượng hàng ngày của trẻ. Báo cáo phân tích gộp từ 17 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên công bố trên Advances in Nutrition cho thấy bổ sung sữa đúng liều lượng giúp tăng khối lượng cơ không mỡ (lean mass) và giảm tỷ lệ mỡ cơ thể ở trẻ em.

Nguy cơ thừa cân từ sữa bổ sung đường

Vấn đề thực sự khiến trẻ gia tăng nguy cơ thừa cân béo phì nằm ở các dòng sữa tươi có đường, sữa có hương vị (dâu, socola) hoặc sữa đặc có đường. Trong 100ml sữa tươi có đường, nhà sản xuất thường bổ sung thêm từ 6,0 – 7,0g đường Sucrose, nâng tổng năng lượng lên mức 75 – 80 Kcal.

Khi trẻ nạp quá nhiều đường bổ sung, lượng đường dư thừa sẽ kích thích quá trình tổng hợp mỡ dư thừa tại gan, gia tăng kháng insulin và dẫn tới tích lũy mô mỡ thừa ở vùng bụng, đùi. Theo một nghiên cứu phân tích gộp trên 25.745 trẻ em công bố tại The American Journal of Clinical Nutrition, tiêu thụ thêm 1 khẩu phần (250ml)/ngày đồ uống có đường làm gia tăng chỉ số BMI ở trẻ em thêm 0,05 kg/m².

Tham khảo thêm bài viết “Kiểm soát tăng cân nặng an toàn & hiệu quả  để giúp trẻ kiểm soát cân nặng hiệu quả mà vẫn phát triển chiều cao tối ưu.

Các nguyên nhân cốt lõi gây thừa cân béo phì ở trẻ

Thừa cân, béo phì ở trẻ em là hậu quả của quá trình tích lũy năng lượng dư thừa kéo dài. Để kiểm soát cân nặng cho con, cha mẹ cần nhận diện chính xác các nguyên nhân gốc rễ sau đây:

Chế độ ăn dư thừa năng lượng và chất béo

Chế độ ăn của trẻ bị mất cân bằng khi dung nạp quá nhiều thực phẩm chứa đậm độ năng lượng cao như đồ ăn nhanh, thức ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, bánh kẹo ngọt và nước giải khát có ga. Khi năng lượng nạp vào vượt xa năng lượng tiêu hao cho các hoạt động sống, cơ thể trẻ sẽ tự động chuyển hóa calo dư thừa thành các mô mỡ (adipose tissue) tích tụ tại bụng, mông, đùi và vai.

Ngoài ra, việc phụ huynh cho trẻ ăn quá nhiều thịt đỏ, đồ chế biến sẵn nhưng lại thiếu hụt chất xơ từ rau xanh (dưới mức khuyến nghị 300 – 400g rau xanh/ngày) cũng làm cho quá trình trao đổi chất bị chậm lại, làm gia tăng nguy cơ trẻ bị thừa cân béo phì.

Thói quen lười vận động kết hợp rối loạn giấc ngủ

Trẻ dành quá nhiều thời gian cho các hoạt động tĩnh như xem tivi, chơi điện thoại, học tập thụ động (trên 2 giờ/ngày) và vận động thể chất dưới 60 phút/ngày sẽ khiến năng lượng tiêu hao giảm xuống mức tối thiểu.

Đặc biệt, tình trạng thức khuya và thiếu ngủ (dưới 9 – 11 giờ/ngày tùy độ tuổi) gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhịp sinh học. Thiếu ngủ làm suy giảm đỉnh tiết hoóc môn tăng trưởng Growth Hormone (GH) vào giai đoạn ngủ sâu (N3/NREM) – hoóc môn đóng vai trò then chốt trong việc đốt cháy mỡ thừa ban đêm. Đồng thời, rối loạn giấc ngủ làm suy giảm hoóc môn Leptin (hoóc môn báo no) và gia tăng hoóc môn Ghrelin (hoóc môn kích thích thèm ăn), khiến trẻ có xu hướng ăn nhiều hơn vào ngày hôm sau.

Cách chọn và dùng sữa phù hợp cho trẻ béo phì

Sữa vẫn là nguồn bổ sung canxi và vi chất không thể thay thế đối với sự phát triển chiều cao của trẻ. Thay vì cắt bỏ hoàn toàn sữa, cha mẹ cần nắm vững quy tắc lựa chọn và phân bổ lượng sữa hợp lý.

Kiểm soát dung tích sữa chuẩn theo từng độ tuổi

Để sữa không trở thành tác nhân gây dư thừa năng lượng, phụ huynh cần căn chỉnh khẩu phần sữa phù hợp với tổng nhu cầu năng lượng khuyến nghị theo độ tuổi:

• Trẻ từ 1 – 3 tuổi (Nhu cầu năng lượng ~1.000 Kcal/ngày): Duy trì lượng sữa từ 350 – 400ml/ngày.
• Trẻ từ 4 – 6 tuổi (Nhu cầu năng lượng ~1.300 Kcal/ngày): Duy trì lượng sữa từ 400 – 500ml/ngày.
• Trẻ từ 7 tuổi trở lên: Duy trì khoảng 500ml/ngày kết hợp với chế độ ăn đa dạng thực phẩm.

Cha mẹ tuyệt đối không cho trẻ bị thừa cân béo phì uống các dòng sữa cao năng lượng (cung cấp 100 – 150 Kcal/100ml). Việc uống 3 – 4 ly sữa cao năng lượng mỗi ngày có thể nạp thêm 700 – 800 Kcal, tương đương với 50 – 60% tổng nhu cầu năng lượng cả ngày của trẻ.

Ưu tiên chọn sữa tươi nguyên chất hoặc tách béo

Nhiều phụ huynh lo lắng chất béo trong sữa tươi nguyên chất làm trẻ tăng cân. Tuy nhiên, một nghiên cứu tổng quan hệ thống trên 20.897 trẻ em công bố tại The American Journal of Clinical Nutrition đã chứng minh trẻ uống sữa nguyên chất (3,25% béo) không làm tăng nguy cơ béo phì (OR = 0,61) so với trẻ uống sữa giảm béo.

Tuy nhiên, đối với những trẻ đã được xác định bị thừa cân, béo phì, các bác sĩ dinh dưỡng khuyến nghị nên ưu tiên chuyển sang các dòng sữa tách béo (skim milk) hoặc sữa ít béo (low-fat milk) không đường. Loại sữa này chỉ cung cấp khoảng 35 – 45 Kcal/100ml nhưng vẫn giữ nguyên hàm lượng canxi, protein và khoáng chất cần thiết giúp trẻ tăng chiều cao mà không tích lũy mỡ thừa.

Tham khảo thêm bài viết “Khám dinh dưỡng cho trẻ thừa cân béo phì ở đâu uy tín tại Hà Nội” để lựa chọn liệu trình kiểm soát cân nặng chuẩn y khoa cho con.

Lời khuyên từ Chuyên gia Dinh dưỡng VIAM

Thừa cân, béo phì ở trẻ em hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả nếu cha mẹ xây dựng cho trẻ một lối sống khoa học toàn diện. Bản thân sữa không phải là nguyên nhân gây béo phì, điều quan trọng là phụ huynh cần lựa chọn đúng loại sữa không đường, căn chỉnh đúng dung tích chuẩn 350 – 500ml/ngày và kết hợp hài hòa với thực đơn ăn uống hàng ngày của trẻ.

Bên cạnh việc điều chỉnh chế độ uống sữa, cha mẹ nên khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động thể thao ngoài trời tối thiểu 60 phút mỗi ngày như bơi lội, đạp xe, chạy bộ để tăng cường tiêu hao năng lượng dư thừa. Đảm bảo cho trẻ ngủ đủ từ 9 – 11 giờ mỗi đêm và ngủ trước 22 giờ để tối ưu hóa sự phát triển chiều cao tự nhiên. Để biết chính xác tình trạng phân bố mỡ và nhu cầu năng lượng thực tế của con, cha mẹ nên đưa trẻ đến trực tiếp Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM để được các bác sĩ đánh giá chỉ số nhân trắc học và lập chế độ dinh dưỡng cá thể hóa.

Phòng khám chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM (VIAM Clinic) thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam tư vấn, cấp chế độ dinh dưỡng cá thể dành. Hãy liên hệ với VIAM Clinic nếu bạn muốn có chế độ dinh dưỡng hỗ trợ điều trị và cải thiện sức khỏe TẠI ĐÂY hoặc Hotline: 0935.18.3939 / 024.3633.5678.

Tài liệu tham khảo:

1. Whole milk compared with reduced-fat milk and childhood overweight: a systematic review and meta-analysis – PubMed
2. Sugar-sweetened beverages and weight gain in children and adults: a systematic review and meta-analysis – PubMed
3. Effects of Milk and Milk-Product Consumption on Growth among Children and Adolescents Aged 6-18 Years: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials – PubMed

Biên tập CN. Hoàng Hà Linh – Phòng khám chuyên khoa dinh dưỡng VIAM