Trẻ không tăng cân: 3 bước can thiệp dinh dưỡng từ chuyên gia

Trẻ không tăng cân hay đứng cân trong nhiều tháng liên tục là áp lực lớn đối với các bậc phụ huynh. Tình trạng trẻ chậm tăng cân bản chất là hệ quả của sự mất cân bằng giữa năng lượng nạp vào và năng lượng tiêu hao. Thay vì tự ý dùng các loại thuốc kích thích ăn ngon thiếu kiểm chứng, cha mẹ cần một giải pháp tiếp cận khoa học, cá thể hóa để giúp trẻ phục hồi đà tăng trưởng bền vững.

1. Dấu hiệu nhận biết trẻ không tăng cân chuẩn khoa học

Trước khi lo lắng, ba mẹ cần xác định chính xác trẻ có thực sự chậm tăng cân hay không dựa trên các cơ sở khoa học, thay vì so sánh cảm tính với các trẻ khác:

• Theo dõi biểu đồ tăng trưởng chuẩn của WHO: Trẻ được xác định là chậm tăng cân khi đường biểu diễn cân nặng trên biểu đồ nằm ngang, đi xuống hoặc cắt xuống dưới các đường chuẩn Z-score liên tục từ 2–3 tháng.

• Đánh giá tốc độ tăng trưởng theo mốc tuổi (Theo Khuyến nghị Bộ Y tế 2026)

  • Trẻ dưới 6 tháng: Thường tăng khoảng 150g – 200g/tuần. Cân nặng tham chiếu chuẩn ở mốc 5 tháng là khoảng 6,1kg (nam) và 5,6 (nữ)

  • Trẻ từ 6 – 12 tháng: Tốc độ tăng trưởng chậm lại, trung bình khoảng 300g – 400g/tháng.

  • Trẻ 1-2 tuổi: Tốc độ tăng cân chậm rõ rệt, trung bình chỉ khoảng 1,5- 2kg/năm.

  • Trẻ trên 2 tuổi: Tốc độ tăng cân ổn định từ 1,5 – 2,5kg/năm.

2. 3 nguyên nhân khiến trẻ không tăng cân

Về mặt sinh hóa và chuyển hóa năng lượng, trẻ đứng cân do 3 nhóm nguyên nhân chính:

Năng lượng nạp vào chưa đủ nhu cầu dinh dưỡng

Khẩu phần ăn thiếu hụt về số lượng (trẻ ăn quá ít, nôn trớ) hoặc chất lượng (bữa ăn đậm độ năng lượng thấp, thiếu chất béo chuyển hóa, thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển).

Kém hấp thu dinh dưỡng tại đường ruột

Trẻ gặp các vấn đề về đường tiêu hóa như tiêu chảy kéo dài, loạn khuẩn đường ruột, bất dung nạp đường lactose hoặc tổn thương vi nhung mao ruột (Hội chứng rối loạn chức năng ruột môi trường – EED), khiến cơ thể không nhận được đầy đủ dinh dưỡng.

Tiêu hao năng lượng quá mức

Trẻ hiếu động, tiêu tốn nhiều calo hoặc đang trong/sau các đợt nhiễm trùng (viêm hô hấp, viêm tai giữa, nhiễm ký sinh trùng). Khi đó, cơ thể phải tăng đáp ứng viêm và tiêu tốn năng lượng để chống lại bệnh tật thay vì tích lũy mô cơ và xương.

3. Cha mẹ cần làm gì khi trẻ không tăng cân? 3 Bước can thiệp dinh dưỡng từ chuyên gia

Khi xác định trẻ chậm tăng cân, ba mẹ cần áp dụng đồng bộ 5 giải pháp dinh dưỡng và sinh hoạt sau:

Tăng đậm độ năng lượng và bổ sung chất béo lành mạnh

• Tăng cường chất béo lành mạnh: Chất béo cung cấp 9kcal/g năng lượng (gấp đôi so với 4kcal/g từ đạm và bột đường). Bữa ăn của trẻ cần kết hợp cân đối mỡ động vật và dầu thực vật vào bát cháo, bột của trẻ theo đúng khuyến nghị độ tuổi.
• Nhu cầu Protein khuyến nghị cho trẻ 1-2 tuổi là 20g/ngày (1,63g/kg/ngày) và với trẻ 3-5 tuổi là 25g/ngày. Nên ưu tiên nguồn đạm động vật có giá trị sinh học cao (thịt đỏ, cá, trứng, hải sản) chứa nhiều sắt heme và kẽm sinh học.

Tham khảo ngay Gói khám và tư vấn dinh dưỡng chuyên sâu Tăng cân nặng hiệu quả

Thiết lập kỷ luật bàn ăn và chia nhỏ bữa ăn

• Trẻ chậm tăng cân nên ăn 3 bữa chính kết hợp 2–3 bữa phụ (sữa chua, phô mai, hạt).

• Nguyên tắc “3 Không”: Không xem tivi/điện thoại, Không ăn rong, Không kéo dài bữa ăn quá 30 phút. Việc ăn mất tập trung làm giảm tiết dịch vị và enzyme tiêu hóa, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tiêu hóa và hấp thu.

• Cố định giờ ăn: Tạo thói quen ăn uống vào các khung giờ nhất định để cơ thể trẻ hình thành phản xạ sinh học kích thích thèm ăn.

Tối ưu giấc ngủ và vận động thể chất

Hormone tăng trưởng (GH) được tiết ra mạnh mẽ trong giấc ngủ sâu. Cha mẹ cần đảm bảo trẻ ngủ trước 22h. Đồng thời, khuyến khích trẻ vận động ít nhất 60 phút/ngày để kích thích nhu động ruột và tăng nhạy cảm cơ học lên mô xương.

Tìm hiểu thêm về Vai trò của giấc ngủ đối với sự phát triển thể chất và trí tuệ

4. Khi nào cần đưa trẻ chậm tăng cân nặng đi khám chuyên khoa?

Cha mẹ không nên tự ý dùng các sản phẩm kích thích ăn ngon hoặc sữa cao năng lượng kéo dài khi chưa có chỉ định. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc Phòng khám Dinh dưỡng khi có các dấu hiệu sau:

1. Trẻ đứng cân hoặc sụt cân liên tục trên 2-3 tháng.
2. Trẻ kèm theo các triệu chứng tiêu hóa kéo dài: tiêu chảy, táo bón, đi ngoài phân sống, nôn trớ thường xuyên.
3. Trẻ có dấu hiệu mệt mỏi, da xanh xao, tóc thưa rụng, chậm phát triển các mốc vận động (lẫy, ngồi, bò, đi) so với độ tuổi.
4. Chiều cao của trẻ dưới mốc -2SD so với tuổi (Thấp còi).

Lời khuyên từ chuyên gia dinh dưỡng VIAM

Tăng cân là một quá trình tích lũy dinh dưỡng an toàn và bền vững. Việc can thiệp dinh dưỡng cho trẻ đòi hỏi sự kiên nhẫn, theo dõi sát sao dựa trên các cơ sở y học thực chứng để đảm bảo trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí tuệ.

Nếu ba mẹ vẫn đang loay hoay chưa hưa tìm ra giải pháp phù hợp cho trẻ hoặc muốn xây dựng một lộ trình tăng cân khoa học, cá thể hóa riêng cho bé yêu của mình, hãy đưa trẻ đến khám tại Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM.

Phòng khám chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM (VIAM Clinic) thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam tư vấn, cung cấp chế độ dinh dưỡng cá thể dành cho những người đang điều trị các bệnh mạn tính, trẻ nhẹ cân, suy dinh dưỡng, trẻ thừa cân béo phì, phụ nữ mang thai và cho con bú,… Hãy liên hệ với VIAM Clinic nếu bạn muốn có chế độ dinh dưỡng hỗ trợ điều trị và cải thiện sức khỏe TẠI ĐÂY hoặc Hotline: 0935.18.3939 / 024.3633.5678

CN. Hoàng Hà Linh – Phòng khám chuyên khoa dinh dưỡng VIAM