Người mắc bệnh tiểu đường kiêng tinh bột thế nào cho đúng?

Kiểm soát chế độ ăn uống là chìa khóa sống còn của người bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, việc ăn kiêng sai cách đôi khi dẫn đến suy dinh dưỡng hoặc khiến đường huyết dao động thất thường. Bài viết dưới đây sẽ chỉ rõ cách điều chỉnh thực phẩm phù hợp dựa trên khoa học hiện đại giúp giải đáp thắc mắc người mắc bệnh tiểu đường kiêng tinh bột thế nào cho đúng.

Nguyên nhân gây mất kiểm soát đường huyết sau ăn

Đường huyết tăng cao và duy trì ở mức nguy hiểm do nhiều yếu tố phối hợp. Trong đó, chế độ dinh dưỡng không hợp lý và kiểm soát khẩu phần sai cách là hai nguyên nhân chính ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát đường huyết sau ăn.

Sai lầm khi lựa chọn thực phẩm hàng ngày

Người bệnh nạp quá nhiều thực phẩm chứa carbohydrate hấp thu nhanh hoặc nghèo chất xơ sẽ khiến đường huyết tăng vọt sau ăn. Việc liên tục để đường huyết dao động mạnh làm suy giảm chức năng tuyến tụy và tăng mức độ kháng insulin.

Theo đó, người bệnh cần từ bỏ thói quen ăn uống vô tội vạ ngay lập tức. Bạn nên chủ động bổ sung thêm nhiều rau xanh vào bữa ăn hàng ngày. Thói quen này giúp tạo sự cân bằng và làm chậm quá trình tiêu hóa thức ăn.

Thói quen lười vận động làm giảm nhạy insulin

Vận động ít khiến cơ bắp giảm tiêu thụ glucose, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nhạy cảm với insulin. Lười vận động lâu dài gây dư thừa năng lượng, làm trầm trọng hơn tình trạng bệnh.

Thiếu vận động còn kết hợp với căng thẳng làm tăng hormone cortisol, kích thích gan giải phóng nhiều glucose vào máu. Do đó, người bệnh nên duy trì tập luyện đều đặn mỗi ngày để cải thiện chuyển hóa đường tốt hơn.

Có nên kiêng tinh bột hoàn toàn khi bị tiểu đường?

Nhiều người bệnh lo ngại tinh bột sẽ làm tăng đường huyết nên chọn cách kiêng khem cực đoan. Quan điểm này dưới góc độ khoa học chưa hoàn toàn chính xác.

Nguy cơ suy dinh dưỡng do thiếu hụt carbohydrate

Carbohydrate là nguồn năng lượng thiết yếu cho các hoạt động sống của cơ thể, đặc biệt là bộ não. Việc loại bỏ hoàn toàn nhóm chất này dễ dẫn đến tình trạng mệt mỏi, hạ đường huyết nguy hiểm và suy nhược cơ thể.

Cơ thể con người luôn cần một lượng đường glucose ổn định để duy trì chức năng thần kinh trung ương. Việc cắt giảm đột ngột nhóm chất này còn khiến bạn dễ gặp phải tình trạng cáu gắt và mất tập trung. Thay vì loại bỏ hoàn toàn, việc bổ sung carbohydrate chất lượng cao là vô cùng cần thiết.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) công bố trong báo cáo Standards of Care in Diabetes – 2024, việc cá nhân hóa lượng carbohydrate nạp vào là vô cùng quan trọng. Báo cáo nhấn mạnh không có một tỷ lệ phần trăm năng lượng lý tưởng từ carbohydrate, protein và chất béo nào áp dụng chung cho tất cả mọi người. Thay vì cắt bỏ hoàn toàn, người bệnh nên tập trung vào việc lựa chọn các nguồn tinh bột chất lượng cao, giàu chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt, rau củ và các loại đậu.

Cách phân biệt chỉ số GI và GL

Để hiểu rõ người mắc bệnh tiểu đường kiêng tinh bột thế nào cho đúng, người bệnh cần nắm vững khái niệm chỉ số GI và GL. Chỉ số GI chỉ phản ánh tốc độ làm tăng đường huyết, trong khi Tải lượng đường huyết (GL) quyết định lượng đường thực tế tác động lên cơ thể. Người bệnh vẫn có thể thưởng thức một lượng nhỏ thực phẩm có GI cao nếu biết kiểm soát tổng GL trong khẩu phần ăn.

Những thực phẩm người tiểu đường cần hạn chế tối đa

Để bảo vệ mạch máu và tuyến tụy, người bệnh cần thực sự hạn chế hoặc tránh dùng một số nhóm thực phẩm dựa trên cả chỉ số GI và tải lượng đường huyết GL.

Nhóm tinh bột tinh chế làm tăng đường huyết nhanh

Thực phẩm cần tránh nhất là bánh mì trắng, bún, phở, mì gói và bánh kẹo ngọt. Chúng chứa tinh bột đã qua tinh chế, dễ dàng bị thủy phân nhanh chóng thành glucose tự do để hấp thu vào máu.

Do đó, các loại thực phẩm này sở hữu chỉ số GI cao cùng tải lượng đường huyết (GL) rất lớn trên mỗi khẩu phần thông thường, khiến đường máu tăng vọt nhanh chóng sau ăn. Bạn nên thay thế chúng bằng ngũ cốc nguyên hạt có GI và GL thấp hơn để kiểm soát đường huyết hiệu quả.

Chất béo chuyển hóa gây kháng insulin nghiêm trọng

Chất béo chuyển hóa có nhiều trong đồ chiên rán công nghiệp và các loại thức ăn nhanh. Theo các khuyến nghị dinh dưỡng từ Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) năm 2024, chất béo chuyển hóa có thể làm tăng các phản ứng viêm hệ thống và gia tăng tình trạng kháng insulin.

Tình trạng này gây ra hiện tượng kháng insulin cấp tính và làm trầm trọng thêm bệnh tiểu đường. Người bệnh cần tránh xa các món ăn chiên ngập dầu để bảo vệ hệ tim mạch.

Nước ép trái cây đã bị loại bỏ chất xơ

Các loại nước ngọt có ga, trà sữa và nước ép trái cây chứa lượng đường đơn lớn. Khi đi vào cơ thể, chúng được hấp thu cực nhanh, gây quá tải cho gan và tuyến tụy.

Việc loại bỏ chất xơ trong quá trình ép trái cây khiến chỉ số GI tăng cao, đồng thời làm tải lượng đường huyết (GL) của ly nước ép vượt xa so với việc ăn trái cây nguyên quả. Do đó, bạn nên ăn trái cây tươi nguyên miếng để giữ lại chất xơ, giúp giảm chỉ số GL tổng thể và bảo vệ sức khỏe.

Lời khuyên từ chuyên gia dinh dưỡng VIAM

Việc kiểm soát đường huyết phụ thuộc vào lối sống cân bằng chứ không đến từ việc cắt bỏ hoàn toàn một nhóm chất cụ thể. Dưới đây là những lời khuyên từ chuyên gia dinh dưỡng.

Thay đổi thứ tự ăn để kiểm soát đường huyết

Người bệnh nên áp dụng thứ tự ăn cho người tiểu đường khoa học bằng cách ăn rau xanh và protein trước, rồi mới ăn tinh bột sau cùng. Phương pháp này giúp chất xơ hòa tan tạo thành gel nhớt trong ruột, giúp làm chậm hấp thu và ổn định đường huyết sau ăn.

Theo nghiên cứu lâm sàng của Shukla và cộng sự được công bố trên tạp chí Diabetes Care năm 2015, có tiêu đề Food Order Has a Significant Impact on Postprandial Glucose Levels, việc ăn protein và rau trước carbohydrate giúp làm giảm đáng kể mức glucose sau ăn. Cụ thể, nồng độ glucose sau ăn đã giảm lần lượt là 29%, 37% và 17% tại các thời điểm 30, 60 và 120 phút so với khi ăn carbohydrate trước.

Đồng thời, nghiên cứu Viscous dietary fiber and metabolic regulation công bố trên tạp chí Nutrients năm 2018 cũng khẳng định rằng chất xơ hòa tan có độ nhớt cao giúp làm chậm quá trình rỗng của dạ dày, từ đó làm giảm tốc độ hấp thu glucose và cải thiện độ nhạy insulin một cách hiệu quả.

Xây dựng thực đơn dành riêng cho người bệnh tiểu đường

Mỗi người bệnh có thể trạng, tải lượng đường huyết GL mục tiêu và mức độ đáp ứng insulin hoàn toàn khác nhau. Việc tuân thủ chế độ dinh dưỡng khoa học dưới sự hướng dẫn chuyên môn sẽ giúp bạn phòng ngừa biến chứng hiệu quả. Bạn nên khám dinh dưỡng để được xây dựng chế độ dinh dưỡng cá thể từ các chuyên gia.

Nếu bạn đang tìm kiếm một phòng khám dinh dưỡng tại Hà Nội uy tín, Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM (VIAM Clinic) chính là điểm đến tin cậy hàng đầu. Tại đây, bác sĩ dinh dưỡng giàu kinh nghiệm sẽ trực tiếp thăm khám, kiểm tra các chỉ số cơ thể bằng máy móc hiện đại và thiết lập thực đơn cá thể hóa tối ưu nhất cho bạn. Chuyên gia sẽ giúp bạn tính toán chuẩn xác chỉ số GI và GL, xây dựng khẩu phần ăn vừa ngon miệng vừa an toàn cho sức khỏe.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị y khoa cá nhân. Người bệnh không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng ngặt nghèo khi chưa có tư vấn từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Phòng khám chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM (VIAM Clinic) thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam tư vấn, cung cấp chế độ dinh dưỡng cá thể dành cho những người đang điều trị các bệnh mạn tính, trẻ nhẹ cân, suy dinh dưỡng, trẻ thừa cân béo phì, phụ nữ mang thai và cho con bú,… Hãy liên hệ với VIAM Clinic nếu bạn muốn có chế độ dinh dưỡng hỗ trợ điều trị và cải thiện sức khỏe TẠI ĐÂY hoặc Hotline: 0935.18.3939 / 024.3633.5678

Tài liệu tham khảo

1. Impact of Dietary Fiber Consumption on Insulin Resistance and the Prevention of Type 2 Diabetes – PubMed
2. Food Order Has a Significant Impact on Postprandial Glucose and Insulin Levels – PubMed
3. 5. Facilitating Positive Health Behaviors and Well-being to Improve Health Outcomes: Standards of Care in Diabetes—2024 | Diabetes Care | American Diabetes Association

Biên tập CN. Hoàng Hà Linh – Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM