Trẻ mắc cúm nên ăn gì và kiêng gì để nhanh phục hồi?

Khi virus cúm tấn công, trẻ nhỏ thường bị sốt cao kèm theo cảm giác đau rát cổ họng và mệt mỏi. Tình trạng nghẹt mũi và biếng ăn kéo dài khiến nhiều bậc phụ huynh cảm thấy lo lắng cho thể trạng của con. Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị từ bác sĩ, chế độ dinh dưỡng hàng ngày giữ vai trò vô cùng cốt lõi. Lựa chọn đúng nhóm thực phẩm phù hợp sẽ giúp nâng cao hệ miễn dịch và rút ngắn thời gian hồi phục của trẻ.

Trẻ mắc cúm nên ăn gì để phục hồi sức khỏe?

Chế độ ăn cho trẻ bị cúm cần ưu tiên thực phẩm giàu vi chất, dạng lỏng ấm, mềm, dễ nuốt và có tác dụng làm dịu niêm mạc hô hấp đang tổn thương.

1. Món ăn lỏng ấm giúp dễ tiêu hóa và làm dịu họng

Súp gà xé sợi và cháo dinh dưỡng nấu lỏng ấm cung cấp nguồn năng lượng dồi dào, rất dễ hấp thu cho đường ruột non nớt. Hơi nóng tỏa ra từ bát cháo hỗ trợ làm loãng dịch đờm đặc trong khoang mũi họng một cách tự nhiên. Nhờ vậy, trẻ nhỏ giảm bớt cảm giác đau rát họng, bớt nghẹt mũi và có thể nuốt thức ăn trôi chảy hơn.

Thịt gà nạc cung cấp nhiều axit amin thiết yếu hỗ trợ cơ thể sản sinh kháng thể và củng cố thể lực nhanh chóng. Theo nghiên cứu về tác dụng của món súp gà được đăng tải trên Tạp chí Y khoa Chest năm 2000, các nhà khoa học đã chứng minh món ăn này có khả năng làm giảm hoạt động viêm của tế bào bạch cầu, từ đó hỗ trợ làm dịu các triệu chứng sưng đau đường hô hấp trên và cải thiện tình trạng ngạt mũi ở người bệnh.

2. Gia vị tự nhiên giúp kích thích tiêu hóa

Gừng tươi thái lát mỏng và tỏi băm nấu chín trong các món cháo nóng mang lại tác dụng làm ấm đường tiêu hóa hiệu quả. Các loại gia vị quen thuộc này hỗ trợ giảm thiểu triệu chứng đầy bụng, buồn nôn do đờm nhớt ứ đọng ở cổ họng trẻ. Mùi thơm nhẹ từ thảo mộc còn kích thích các gai vị giác đang bị tê liệt sau nhiều ngày sốt li bì.

Cha mẹ chỉ nên nêm nếm một lượng rất nhỏ gừng hoặc tỏi băm nhuyễn khi chế biến đồ ăn dặm cho trẻ nhỏ. Niêm mạc dạ dày của các bé còn mỏng manh và rất nhạy cảm trong những ngày cơ thể đang chống đỡ virus. Sử dụng gia vị quá cay nồng sẽ gây kích ứng dạ dày, dẫn tới tình trạng trào ngược và khiến trẻ sợ ăn hơn.

3. Mật ong nguyên chất giúp giảm ho ban đêm cho trẻ trên 1 tuổi

Trẻ trên 1 tuổi có thể uống từ 2.5 đến 5 ml mật ong nguyên chất pha cùng nước ấm trước khi đi ngủ buổi tối. Mật ong tự nhiên hoạt động như một lớp màng sinh học bao bọc lấy niêm mạc họng, hỗ trợ giảm nhẹ phản xạ ho khan. Phương pháp an toàn này mang lại cho trẻ giấc ngủ sâu hơn, tạo điều kiện thuận lợi để cơ thể tự phục hồi.

Theo nghiên cứu về hiệu quả của mật ong trong điều trị viêm đường hô hấp được đăng tải trên Hệ thống Dữ liệu Y khoa Cochrane năm 2018 trên 899 trẻ em, việc dùng mật ong giúp làm giảm tần suất ho và cải thiện chất lượng giấc ngủ vượt trội. Phụ huynh cần lưu ý tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong do nguy cơ ngộ độc bào tử vi khuẩn botulinum rất nguy hiểm.

4. Sữa chua chứa men sống hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột

Sữa chua lên men tự nhiên mang lại nguồn lợi khuẩn dồi dào, giúp cân bằng nhanh chóng hệ sinh thái đường ruột của trẻ nhỏ. Bổ sung vi khuẩn có lợi giúp củng cố hàng rào miễn dịch niêm mạc ruột, nơi tập trung phần lớn tế bào phòng vệ của cơ thể. Nhờ hệ vi sinh khỏe mạnh, đường ruột trẻ sẽ hấp thu trọn vẹn chất dinh dưỡng và giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa.

Theo nghiên cứu về vai trò của lợi khuẩn Probiotics được đăng tải trên Tạp chí Y học Cochrane năm 2022, việc bổ sung men vi sinh sống giúp rút ngắn thời gian mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp và giảm nhẹ triệu chứng ốm sốt. Cha mẹ nên bỏ hộp sữa chua ra ngoài nhiệt độ phòng trước khi cho ăn khoảng 20 phút để tránh gây buốt lạnh cổ họng của bé.

Trẻ bị cảm cúm nên uống gì để bù nước an toàn?

Trẻ sốt cao liên tục rất dễ đối mặt với tình trạng mất nước và điện giải nhanh chóng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Việc chủ động bù dịch đúng phương pháp giúp tuần hoàn máu lưu thông ổn định, điều hòa thân nhiệt và hỗ trợ đào thải độc tố virus.

1. Dung dịch Oresol bù điện giải chuẩn y khoa

Dung dịch Oresol được pha theo tỷ lệ tiêu chuẩn cung cấp đầy đủ các khoáng chất Natri, Kali và hàm lượng Glucose sinh lý. Cha mẹ nên kiên nhẫn bón từng thìa nhỏ liên tục cho trẻ uống nhằm bù đắp kịp thời lượng dịch đã thất thoát qua mồ hôi. Cách làm khoa học này duy trì ổn định thể tích lòng mạch, bảo vệ chức năng thận và phòng ngừa co giật do sốt.

Theo tài liệu hướng dẫn điều trị tiêu chảy và sốt mất nước của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố năm 2006, người chăm sóc cần pha gói Oresol với đúng dung tích nước ghi trên bao bì để đạt áp suất thẩm thấu an toàn 245 mOsm/L. Phụ huynh tuyệt đối không được tự ý chia nhỏ gói bột ra pha nhiều lần vì rất dễ làm sai lệch nồng độ khoáng chất của dung dịch.

2. Nước dừa tươi bổ sung khoáng chất tự nhiên

Nước dừa tươi nguyên chất chứa nhiều ion Kali và các vi chất khoáng cần thiết, giúp thanh nhiệt và tạo cảm giác sảng khoái cho bé. Hương vị ngọt thanh tự nhiên rất phù hợp với khẩu vị của những trẻ đang mệt mỏi, chán ngán các loại thuốc uống. Cha mẹ có thể xen kẽ cho bé nhấp vài ngụm nước dừa vào ban ngày để bổ sung năng lượng giải nhiệt.

Tuy nhiên, phụ huynh cần nhớ rõ nước dừa tươi không thể thay thế hoàn toàn cho dung dịch điện giải Oresol trong điều trị mất nước. Tỷ lệ Natri tự nhiên có trong nước dừa thấp hơn nhiều so với nhu cầu bù đắp khi trẻ bị sốt cao mất nước qua mồ hôi. Cho trẻ uống quá nhiều nước dừa trong tình trạng mất nước nặng có thể dẫn đến hiện tượng mất cân bằng điện giải.

3. Nước ép trái cây giàu vitamin C pha loãng

Nước cam sành hoặc bưởi tươi vắt lấy nước và pha loãng cùng nước ấm mang lại nguồn cung cấp vitamin C dồi dào cho cơ thể. Hàm lượng vitamin tự nhiên này hỗ trợ làm bền thành mạch máu, thúc đẩy quá trình tái tạo niêm mạc và tăng khả năng chống chịu bệnh tật. Mẹ lưu ý chỉ nên hòa nước hoa quả với nước ấm dưới 37°C để không làm phân hủy dưỡng chất quý giá.

Theo hướng dẫn chăm sóc và điều trị cúm mùa của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ cập nhật năm 2023, việc duy trì đủ lượng nước uống và bổ sung đầy đủ vitamin thiết yếu giúp củng cố hệ miễn dịch kháng lại virus gây bệnh. Cha mẹ không nên cho con uống nước ép quá đậm đặc vì tính axit citric tự nhiên dễ gây kích ứng, làm tăng cảm giác bỏng rát ở niêm mạc hầu họng.

Những thực phẩm cần tránh khi trẻ mắc cúm

Một số nhóm thực phẩm khó tiêu hoặc chứa phụ gia có thể làm kích hoạt phản ứng viêm, gây rối loạn tiêu hóa và kéo dài đợt bệnh.

1. Đồ chiên rán chứa nhiều chất béo bão hòa

Các món rán nhiều dầu mỡ như gà tẩm bột chiên, khoai tây chiên hay thịt ba chỉ mỡ chứa hàm lượng chất béo bão hòa rất cao. Dạng chất béo phức tạp này làm chậm tốc độ tiêu hóa thức ăn ở dạ dày, dẫn tới tình trạng ứ trệ, chướng bụng và đầy hơi kéo dài.

Khi bị nhiễm virus cúm, các enzym tiêu hóa trong đường ruột của trẻ nhỏ đều tạm thời giảm sút cả về số lượng lẫn hoạt lực hoạt động. Nạp quá nhiều mỡ rán vào bữa ăn sẽ tạo gánh nặng lớn lên các cơ quan gan mật và dạ dày của trẻ. Trạng thái khó tiêu dai dẳng này rất dễ kích hoạt các cơn trào ngược nôn trớ, khiến cho bé càng thêm kiệt sức và sợ hãi mỗi bữa ăn.

2. Thực phẩm chứa nhiều đường và đồ uống lạnh

Những que kem mát lạnh và nước đá có thể tạo cảm giác dễ chịu tức thì nhưng lại gây co thắt đột ngột mạch máu nuôi niêm mạc họng. Hiện tượng co mạch này làm sụt giảm lưu lượng máu vận chuyển các tế bào bạch cầu tới ổ viêm để tiêu diệt các hạt virus cúm.

Mặt khác, các loại bánh kẹo ngọt và nước ngọt có ga chứa hàm lượng đường tinh luyện rất cao, làm tăng độ nhớt dính của dịch đờm. Chất nhầy đường hô hấp trở nên quánh đặc khiến trẻ nhỏ phản xạ ho rất khó khăn, không thể tống dị vật và đờm ra khỏi phế quản. Dịch ứ đọng lâu ngày bên trong cổ họng sẽ biến thành môi trường thuận lợi để vi khuẩn gây bệnh bùng phát, dẫn tới bội nhiễm.

3. Thức ăn chế biến sẵn chứa hàm lượng muối cao

Xúc xích, thịt nguội, thực phẩm đóng hộp và đồ ăn nhanh luôn tiềm ẩn một lượng muối Natri gia vị vượt xa ngưỡng an toàn của trẻ. Thói quen nạp nhiều muối vào khẩu phần ăn uống khi đang ốm sẽ làm tăng mạnh áp lực thẩm thấu bên ngoài khoảng gian bào.

Nồng độ muối ngoại bào tăng cao sẽ kéo nước tự do từ sâu bên trong tế bào đi ra ngoài, khiến cho tình trạng mất nước tế bào do sốt càng trở nên trầm trọng. Hơn thế nữa, lượng muối dư thừa bắt buộc đôi thận non nớt của trẻ phải gồng mình hoạt động quá mức giữa lúc toàn bộ cơ thể đang cần nghỉ ngơi tĩnh dưỡng.

Nguyên tắc chăm sóc cữ ăn giúp trẻ hạn chế nôn trớ

Phụ huynh nên chủ động chia nhỏ khẩu phần dinh dưỡng hàng ngày thành 5 đến 6 bữa nhỏ để giảm tải áp lực nhào trộn cho dạ dày. Các món ăn nên được chế biến đổi món linh hoạt như cháo súp loãng, miến mềm băm nhỏ để trẻ dễ nuốt mà không cần gắng sức nhai.

Người lớn tuyệt đối không nên thúc ép, quát mắng hay tìm cách cưỡng bức trẻ phải nuốt hết thức ăn khi con đang quấy khóc mệt mỏi. Hành động ép ăn khi trẻ đang hờn khóc rất dễ dẫn tới tai biến sặc cháo, đưa dị vật lọt sâu vào trong đường thở gây nguy hiểm tính mạng. Thái độ kiên nhẫn và ân cần của cha mẹ sẽ giúp trẻ giữ tâm lý thoải mái, từ đó từng bước tìm lại cảm giác thèm ăn tự nhiên.

Dấu hiệu cảnh báo cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay

Gia đình cần bố trí người túc trực bên cạnh để quan sát sát sao mọi diễn biến thân nhiệt và nhịp thở của trẻ trong suốt đợt bệnh. Hãy nhanh chóng đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi tại các cơ sở y tế gần nhất khi phát hiện những biểu hiện bất thường:

• Trẻ sốt cao liên tục trên 38.5°C, dùng thuốc hạ sốt không hạ hoặc cơn sốt kéo dài trên 3 ngày liên tục.
• Trẻ có dấu hiệu thở khó nhọc, thở gấp gáp, ngực lõm sâu khi hít vào hoặc cánh mũi phập phồng liên hồi.
• Trẻ li bì, ngủ mê mệt, khó đánh thức tỉnh táo, chân tay co giật hoặc nôn tháo toàn bộ mọi thức ăn vừa uống.
• Xuất hiện các dấu hiệu mất nước nặng như môi khô nứt nẻ, hai mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt và không tiểu tiện quá 6 giờ.

Lời khuyên từ chuyên gia dinh dưỡng VIAM Clinic trong giai đoạn phục hồi

Sau khi đã cắt đứt cơn sốt, cơ thể trẻ nhỏ thường rơi vào khoảng trống miễn dịch kèm theo hiện tượng suy giảm nhẹ về cân nặng và thể lực. Việc xây dựng một chế độ phục hồi dinh dưỡng khoa học sau cơn bão cúm giữ vai trò quyết định, giúp trẻ nhanh chóng lấy lại đà tăng trưởng chuẩn.

Theo các Bác sĩ dinh dưỡng VIAM, phụ huynh không nên vội vã nhồi nhét quá nhiều món đại bổ, nhiều chất đạm ngay khi con vừa khỏi ốm. Thay vào đó, hãy nâng dần từ từ độ đậm đặc của thức ăn cùng độ thô của rau củ thịt cá theo từng ngày để đường tiêu hóa thích ứng. Việc kê đơn bổ sung các vi chất quan trọng như Kẽm, Vitamin A, Vitamin D và Sắt bắt buộc phải được hướng dẫn bởi nhân viên y tế.

Nếu tình trạng chán ăn kéo dài hơn 1 tuần sau khi khỏi cúm hoặc trẻ có xu hướng sụt cân, gia đình nên đưa con đi khám dinh dưỡng. Quy trình đo lường vi chất chuyên sâu kết hợp phác đồ cá thể hóa tại phòng khám dinh dưỡng tại Hà Nội sẽ giúp trẻ giải quyết triệt để tình trạng thiếu hụt vi chất, sớm khôi phục hệ miễn dịch vững vàng.

Tài liệu tham khảo

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Flu Symptoms & Complications – Treatment Options for Children (2023)
2. Cochrane Database of Systematic Reviews. Honey for cough in children (2018)
3. Tạp chí Chest. Chicken soup inhibits neutrophil chemotaxis in vitro (2000)
4. World Health Organization (WHO). The Treatment of Diarrhoea: A manual for physicians and other senior health workers (2005/2006)
5. Cochrane Database of Systematic Reviews. Probiotics for preventing acute upper respiratory tract infections (2022)

Biên tập ThS. Nguyễn Nam Anh – Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM