Người mắc bệnh thận có được ăn các loại hạt, đậu đỗ không?

Trong thực đơn của người bệnh thận, các loại hạt và đậu đỗ luôn là chủ đề gây tranh cãi. Từng bị coi là “vùng cấm” do chứa nhiều protein và khoáng chất, nhưng các nghiên cứu dinh dưỡng hiện đại đang dần thay đổi góc nhìn này. Vậy thực hư ra sao?

Đối với bệnh nhân suy thận, chế độ ăn uống không chỉ là nguồn cung cấp năng lượng mà còn là một phần của phác đồ điều trị. Một sai lầm nhỏ trong việc lựa chọn thực phẩm có thể làm tăng gánh nặng cho thận, dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như phù nề, tăng huyết áp hay rối loạn điện giải.

1. Nỗi lo ngại từ Phosphor và Kali

Lý do chính khiến các bác sĩ trước đây thường khuyên người bệnh thận hạn chế hạt và đậu đỗ nằm ở hai thành phần: phosphor và kali

•  Phosphor: Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải phosphor dư thừa kém đi. Nồng độ phosphor trong máu cao sẽ rút canxi từ xương, khiến xương giòn, dễ gãy và gây xơ vữa mạch máu.

• Kali: Thận yếu không thể giữ mức kali ổn định. Kali máu cao quá mức có thể gây loạn nhịp tim, thậm chí ngưng tim đột ngột.

Các loại hạt như hạnh nhân, óc chó, hạt điều và các loại đậu (đậu nành, đậu đen, đậu đỏ) vốn nổi tiếng rất giàu 2 loại khoáng chất này. Tuy nhiên, có một bí mật về sinh khả dụng mà không phải ai cũng biết.

2. Sự khác biệt giữa phosphor thực vật và động vật

Nghiên cứu chỉ ra rằng, phosphor trong các loại hạt và đậu tồn tại dưới dạng phytate. Cơ thể người thiếu enzyme phytase để tiêu hóa hoàn toàn dạng này. Do đó, chỉ có khoảng 30-50% lượng phosphor từ thực vật được hấp thụ vào máu, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ hấp thụ gần như 80-100% từ thịt động vật hoặc các chất phụ gia thực phẩm.

Chính vì vậy, việc thay thế một phần đạm động vật bằng đạm thực vật từ đậu đỗ thực chất lại giúp kiểm soát nồng độ phosphor máu tốt hơn.

3. Lợi ích không thể phủ nhận của hạt và đậu đỗ

Nếu được sử dụng đúng cách, nhóm thực phẩm này mang lại 3 lợi ích vàng cho người bệnh thận:

• Chống viêm và chống oxy hóa: Người bệnh thận thường có mức độ viêm nhiễm cao. Các axit béo Omega-3 trong hạt óc chó hay hạt lanh là liều thuốc tự nhiên giúp giảm viêm hiệu quả.
• Hỗ trợ hệ tiêu hóa: Chất xơ dồi dào trong đậu giúp ngăn ngừa táo bón – một vấn đề thường gặp ở bệnh nhân phải hạn chế uống nước và dùng thuốc bù canxi
• Kiểm soát huyết áp và tiểu đường: Hạt và đậu có chỉ số đường huyết thấp, giúp ổn định đường huyết, từ đó bảo vệ các mao mạch thận khỏi tổn thương thêm.

4. Bí kíp lựa chọn hạt và đậu cho từng giai đoạn bệnh

Không có công thức chung cho mọi bệnh nhân. Việc ăn bao nhiêu tùy thuộc vào giai đoạn suy thận của bạn:

Giai đoạn tiền lọc máu (Suy thận độ 1-4)

Ở giai đoạn này, mục tiêu ưu tiên là giảm tải cho thận.

• Nên chọn: Hạt macca (hàm lượng kali và phosphor thấp nhất), hạt dẻ cười, đậu xanh hạt vỏ.
• Nên tránh: Hạt bí, hạt hướng dương (chứa rất nhiều phosphor )
• Cách chế biến: Luôn ngâm đậu qua đêm và bỏ nước ngâm trước khi nấu. Việc này giúp loại bỏ đáng kể lượng kali và phosphor  tan trong nước.

Giai đoạn chạy thận nhân tạo (Độ 5)

Lúc này, nhu cầu protein của cơ thể tăng cao do bị thất thoát qua quá trình lọc máu.

• Đậu nành (đậu phụ) là lựa chọn tuyệt vời vì cung cấp đạm chất lượng cao nhưng ít tạo ra chất thải nitrogen độc hại hơn thịt đỏ.

• Tuy nhiên, cần theo dõi sát sao chỉ số kali máu để điều chỉnh số lượng hạt ăn vào mỗi ngày.

5. Những lưu ý khi sử dụng

Để hạt và đậu đỗ thực sự là thực phẩm bổ dưỡng, người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc:

• Nói không với muối: Chỉ ăn hạt rang mộc hoặc sấy khô tự nhiên. Các loại hạt rang muối, tẩm ướp gia vị là kẻ thù số 1 gây tăng huyết áp và phù nề.
• Kiểm soát khẩu phần: Mỗi ngày chỉ nên dùng khoảng 20-30g hạt (tương đương một nắm tay nhỏ).
• Ưu tiên thực phẩm tươi: Tránh xa các loại đậu đóng hộp vì chúng chứa rất nhiều natri và chất bảo quản phốt-pho dạng lỏng (hấp thụ 100% vào máu).

Lời khuyên từ chuyên gia

Người mắc bệnh thận hoàn toàn có thể ăn các loại hạt và đậu đỗ, nhưng cần sự thông thái trong cách chọn lựa và chế biến. Đừng coi chúng là chất độc, hãy coi chúng là những nguồn dinh dưỡng quý giá cần được sử dụng có kiểm soát.

Trước khi thay đổi thực đơn, hãy luôn tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để dựa trên kết quả xét nghiệm máu mới nhất của mình. Một chế độ ăn đa dạng và đúng cách chính là chìa khóa để kéo dài tuổi thọ cho đôi thận của bạn.

Hoàng Hà Linh – Phòng khám chuyên khoa dinh dưỡng VIAM