Biếng ăn ở người cao tuổi: Thực trạng và nguyên nhân (Phần 1)

Biếng ăn ở người cao tuổi không chỉ là chuyện thay đổi khẩu vị thông thường, mà đây là một vấn đề sức khỏe phức tạp. Nó được gọi là “chứng chán ăn do lão hóa“ (Anorexia of Aging), với biểu hiện chính là giảm cảm giác thèm ăn, ăn ít hơn và dẫn đến sụt cân, suy dinh dưỡng, thậm chí là yếu cơ. Đây là tình trạng phổ biến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi.

Thực trạng biếng ăn ở người cao tuổi

Theo các nghiên cứu khoa học, khoảng 15-30% người cao tuổi sống trong cộng đồng gặp phải tình trạng biếng ăn. Con số này có thể tăng lên đến 50% ở những người đang nằm viện hoặc sống tại viện dưỡng lão. Điều này cho thấy biếng ăn không phải là chuyện hiếm gặp, mà là một vấn đề cần được chú ý sớm.

Có hai loại biếng ăn chính:

• Biếng ăn sinh lý: Đây là sự giảm nhu cầu năng lượng tự nhiên do cơ thể người cao tuổi giảm khối lượng cơ bắp và ít hoạt động hơn. Đây là thay đổi bình thường theo tuổi tác.
• Biếng ăn bệnh lý: Đây là khi lượng ăn giảm quá mức cần thiết, dẫn đến thiếu dinh dưỡng nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe.

Nguyên nhân gây ra tình trạng chán ăn do lão hóa

Biếng ăn ở người cao tuổi thường do nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm thay đổi sinh lý, bệnh tật và yếu tố xã hội. Chúng ta hãy cùng tìm hiểu từng phần một cách đơn giản.

Thay đổi sinh lý và hormone

Khi tuổi cao, cơ thể trải qua nhiều biến đổi ảnh hưởng đến cảm giác ngon miệng. Đầu tiên là sự suy giảm giác quan: Vị giác và khứu giác yếu đi, khiến thức ăn trở nên nhạt nhẽo, khó cảm nhận vị đắng, ngọt hay thơm. Người cao tuổi có thể không còn thấy món ăn hấp dẫn nữa.

Ngoài ra, hormone kiểm soát cơn đói và no cũng bị rối loạn. Hormone ghrelin (tín hiệu “đói”) giảm hoặc cơ thể không phản ứng tốt với nó. Ngược lại, hormone cholecystokinin (tín hiệu “no”) lại tăng cao, khiến người cao tuổi cảm thấy no nhanh dù ăn ít. Dạ dày cũng chậm trễ trong việc tiêu hóa, dẫn đến cảm giác đầy bụng kéo dài sau bữa ăn.

Tham khảo thêm: Cách kiểm soát “hormone đói” để giảm béo

Yếu tố bệnh tật – Quy tắc “9D”

Các bác sĩ thường dùng quy tắc “9D” để tóm tắt các nguyên nhân bệnh lý gây biếng ăn và sụt cân. Quy tắc này được chia thành 3 nhóm dưới đây.

Nhóm nguyên nhân đầu tiên liên quan trực tiếp đến chức năng ăn nhai và tiêu hóa:

• Dentition (răng miệng): Mất răng, viêm nướu làm khó nhai.
• Dysgeusia (rối loạn vị giác): Thức ăn có vị lạ hoặc kém hấp dẫn.
• Dysphagia (khó nuốt): Thường gặp sau đột quỵ hoặc bệnh Parkinson.
• Diarrhea (tiêu chảy mạn tính): Làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng.

Nhóm nguyên nhân thứ hai liên quan đến tâm thần kinh:

• Depression (trầm cảm): Làm mất hứng thú với ăn uống.
• Dementia (sa sút trí tuệ): Quên ăn hoặc không nhận biết thức ăn.
• Disease (bệnh mạn tính): Như suy tim, suy thận, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), gây chán ăn do cơ thể mệt mỏi.

Tác dụng phụ của thuốc và sự suy giảm chức năng:

• Drugs (thuốc men): Tác dụng phụ của một số thuốc làm giảm khẩu vị.
• Dysfunction (suy giảm chức năng): Khó khăn trong việc tự nấu ăn hoặc mua sắm.

Yếu tố xã hội

Ăn uống không chỉ là nhu cầu cơ thể mà còn là hoạt động xã hội. Người cao tuổi sống một mình, mất bạn đời hoặc bị cô lập thường thiếu động lực chuẩn bị bữa ăn. Cảm giác cô đơn trong bữa ăn có thể làm giảm tiết nước bọt và dịch vị, khiến tiêu hóa kém hơn.

Tham khảo thêm: Tại sao người cao tuổi thường chán ăn?

Hậu qủa của biếng ăn ở người lớn tuổi

Nếu không được xử lý kịp thời, biếng ăn có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng quan trọng như protein, vitamin D, B12, kẽm và sắt. Điều này gây ra mất cơ (sarcopenia), giảm sức vận động, dễ té ngã và gãy xương. Hệ miễn dịch yếu đi, dễ mắc bệnh nhiễm trùng và hồi phục chậm. Các nghiên cứu cho thấy sụt cân không chủ ý ở người cao tuổi có liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn trong vòng 6-12 tháng. Vì vậy, biếng ăn không chỉ là chuyện ăn uống, mà còn là dấu hiệu cảnh báo sức khỏe nghiêm trọng.

Trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu về các chiến lược quản lý và can thiệp để giúp người cao tuổi vượt qua tình trạng này. Nếu bạn nhận thấy người thân có dấu hiệu biếng ăn, hãy liên hệ với chuyên gia dinh dưỡng tại Phòng khám chuyên khoa dinh dưỡng VIAM để được tư vấn kịp thời.

 Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM  thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam gửi tặng bạn Chương trình “Tri Ân Bạn Cũ – Chào Đón Bạn Mới” với những ưu đãi đặc biệt: Tặng ngay 300K cho các dịch vụ khám dinh dưỡng & xét nghiệm và voucher giảm 10% khi mua TPBS tại Nhà thuốc VIAM.  Chi tiết tại đây.Thời gian: 15/12/2025 – 15/02/2026. Hãy liên hệ với VIAM Clinic nếu bạn muốn có chế độ dinh dưỡng hỗ trợ điều trị và cải thiện sức khỏe TẠI ĐÂY hoặc Hotline: 0935.18.3939 / 024.3633.5678

Nguyễn Nam Anh – Viện Y học ứng dụng Việt Nam